مقدمه

نماهاي ساختمانی در شکل‌دهی شهر نقش به‌سزایی دارند و جزیی از یک فضای شهری که، وظیفه معرفی ساختمان را بر عهده دارد. هر نوع نمایی با هر نوع مصالح ساختمانی و با هر هزینه‌اي که ساخته شود، علاوه بر زیبایی ظاهري، ایجاد ارتباط و آرامش بصري، باید بتواند آسایش، ایمنی و حفاظت ساکنین و شهروندان را فراهم آورد. بدین منظور باید قطعات، اجزاء و اتصالات نما توانایی تحمل بارها و جابه‌جایی‌هاي نسبی وارد بر آن را تحت اثر عوامل مختلف داشته و پایداري خود را حفظ نمایند. لذا توجه به نوع و شیوه اجراي نما از اهمیت زیادي برخوردار است. بنابراین ضوابط طراحی و اجراي نماهاي مختلف تحت اثر بارهاي وارد برآن نظیر بارهاي لرزه‌اي، باد، ضربه و نیز عوامل محیطی که روي دوام و پایداري نما تاثیرگذار است باید رعایت شود.
با توجه به این‌که نمای ساختمان در مقابل عوامل جوی قرار دارد، در انتخاب مصالح برای نماسازی باید دقت شود تا نمای ساخته شده: اولا در مقابل عوامل جوی مقاوم بوده و در ثانی زیبایی لازم را داشته باشد و هم‌چنین با نمای ساختمان‌های مجاور هماهنگی داشته باشد. برای نمای ساختمان می‌توان از مصالح مختلفی مانند آجر، سنگ، شیشه، سیمان، سرامیک، انواع دانه‌های سنگی رنگی با چسب‌های مخصوص و… استفاده کرد.

معرفی انواع نماهای تر و خشک

این نوع اجرای نمای ساختمان به روش سنتی (با ملات) انجام می‌شود، از جمله نماهایی که به روش تر (با ملات) انجام می‌شود، عواملی چون نیروی زلزله، اجرای غیراصولی و مهار نامناسب، باعث جداشدن بعضی مصالح مانند سنگ از نما و سقوط آن می‌شود. هم‌چنین از مهم‌ترین معایب روش تر (باملات) فضای بین دیوار و مصالح کاملا با ملات پر می‌شود که در صورت انقباض و انبساط سنگ، احتمال ترک خوردن و شکستن آن بسیار است. نمای سنگی به مرور زمان و در شرایط جوی متفاوت، موجب رها شدن سنگ می‌شود و چون استادکاران اسکوپ‌ سنگ را انجام نمی‌دادند، با نمونه‌های متعددی از رها شدن و ریزش سنگ‌ها در اثر شرایط جوی مواجه بوده‌ایم که علاوه بر تحمیل هزینه به مالکان، خطراتی هم به همراه دارد.

با توجه به صنعتی شدن تمامی بخش‌های زندگی در دنیای امروزی و حساسیت بر روی صرفه‌جویی وقت، هزینه و دقت در اجرا، صنعت ساختمان نیز دچار تحول گشته و بـه سمت صنعتی‌شدن پیش می‌رود که نمای ساختمان‌ها و انواع روش‌های اجرای خشک و مدرن در نماسازی نیز تاثیر زیادی را پذیرا بوده، اگر که بخش‌های مختلف و جامعه مهندسان بتوانند از روش اجرای خشک حمایت کنند، به نتایج بسیار خوبی در بخش ساخت‌وساز خواهیم رسید.

مزایا و ویژگی‌های روش نمای خشک

با گذشت زمان و پیشرفت تکنولوژی در صنعت ساختمان، زمان نقش اساسی و بسیار مهمی را در این صنعت ایفا می‌نماید و روش‌هایی که توسط متخصصین ساختمان طراحی و پیشنهاد شده‌اند، همگی با این فاکتور مهم سنجیده و شاید بتوان گفت که با محک این فاکتور مهم ماندگار شده و یا از بین رفته‌اند. با اندکی تأمل درمی‌یابیم که اجرای نما به روش خشک می‌تواند تا ۵۰ درصد زمان اجرا را کاهش دهد و حتی تأثیرات منفی دمای محیطی را به حدود صفر برساند و بخاطر عدم وجود ملات و روش‌های سنتی با امکان فعال نمودن چندین جبهه کاری به‌طور هم‌زمان در بخش‌های بالادست و پایین کار بیش از پیش بر سرعت اجرا افزود و البته موارد دیگری مانند استفاده از اکیپ‌های آموزش دیده، به‌جای نیروهای سنتی و غیر فنی و فاقد آموزش لازم در روش‌های قدیمی، سنتی و هم‌چنین استفاده از ابزار و ماشین‌آلات صنعتی در انجام کارها در روش‌های مدرن ضمن تأثیر مستقیمی که بر زمان اجرا و جلوگیری از دوباره کاری‌های احتمالی خواهند داشت قطعاً در افزایش کیفیت اجرا نیز تاثیر قابل توجهی خواهد داشت. البته از دیگر مزایای روش‌های خشک که تأثیر زیادی بر زمان اتمام پروژه‌ها دارد امکان شروع نما با فاصله‌ای اندک از پایان یافتن اسکلت ساختمان می‌باشد.
اجرای نمای خشک با انواع مصالح اعم از سنگ، سرامیک، تراکوتا، چوب و… به‌روش صنعتی که نتیجه سال‌ها تجربه، مطالعه و تحقیق و بررسی انواع روش‌های مشابه خارجی در کشورهای مختلف می‌باشد.
سال‌هاست که اجرای نما در داخل و خارج ساختمان توسط افراد فاقد آموزش‌های لازم با ملات ماسه و سیمان صورت می‌گیرد که جدای از تحمیل وزن بالایی به ساختمان، که با توجه به اهمیت مقاوم بودن ساختمان‌ها در برابر نیروی زلزله و رابطه مستقیم نیروی جانبی زلزله با وزن ساختمان‌ها با توجه به متفاوت بودن ضریب انتقال حرارتی و هم‌چنین متفاوت بودن میزان انبساط و انقباض بخش ملات پشت سنگ یا سرامیک و … نسبت به خود مصالح بیرونی نما و بخش سفت‌کاری موجود، می‌بینیم که با گذشت زمان نه چندان طولانی، سنگ‌ها جدا شده و حتی اسکوپ‌های سیمی نیز از افتادن آن‌ها جلوگیری نمی‌کند.

با توجه به طراحی فنی و مهندسی دقیق نما اعم از زیرسازی و طراحی دقیق ابعاد و پلاک‌های مورد نظر برای هر پروژه با توجه به بازشوها، ارتفاع ساختمان، کاربری و دیگر موارد تأثیرگذار و امکان سفارش دقیق سنگ‌ها و مصالح مصرفی ضمن کاهش پرت و زمان اجرا، تأثیر بسزایی بر کیفیت اجرا باقی خواهد گذارد.

با تولید صنعتی مقاطع زیرسازی نما اعم از پروفیل‌های آهنی، آلومینیومی یا گالوانیزه و استیل و هم‌چنین مصالح رویه نما، قطعا امکان خطای انسانی در بخش‌های مختلف اعم از درصد اختلاط ملات و … به شدت کاهش خواهد یافت و لذا تاثیر بسزایی بر افزایش کیفیت خواهد داشت.

یکی از مشکلاتی که در روش‌های سنتی معمولاً شاهد هستیم، ایجاد درزهای غیر هم‌سطح است که بعد از دوغاب‌ریزی به‌دلیل جابجایی سنگ و غیره و خارج شدن از رگلاژ اولیه صورت می‌گیرد و معمولاً هم بدون تخریب قابل اصلاح نیست ولی در روش‌های اجرای خشک به‌دلیل آن‌که در اجرا از مواد سخت شونده (ملات) استفاده نمی‌شود، می‌توان در حین اجرا و حتی پس از اتمام کار به سادگی نسبت به رگلاژ خطاهای احتمالی حتی در حد میلی‌متر اقدام نمود و حتی طی سال‌های بهره‌برداری نیز امکان جابه‌جایی و اصلاح تک تک سنگ‌ها یا سرامیک‌ها و… فراهم می‌باشد.

مطلب بزودی قرار میگیرد

توجه به این نکته ضروری است که نماهای معمولی بـعد از چنـد سال قـطعاً نیازمـند ترمیم و ایجاد گیرداری مجدد می‌باشند و این خود یعنی تحمیل هـزینه‌ای اضافی که کارفرما بعد از مدتی باید برای نما متحمل گردد و در انتهای کار با توجه به عمـر مـفید کارهای دوغـابی که حدود ۱۵-۱۰سال می‌باشد باید تمامی لایه ملات و هم‌چنین سنگ مربوطه را تخریب نمود و این بدان معنی است که اگر هزینه‌ای برای اجرای نماهای دوغابی صرف می‌شود بعد از اتمام کار ساختمان، باید به‌صورت کامل آن را مستهلک شده تلقی کرد .

لیکن در اجرای نماهای خشک، با توجه به نصب به روش صنعتی، با گذشت زمان نیازی به ترمیم و هزینه نگهداری نمی‌باشد و درصورت آسیب دیدگی، هرکدام از پلاک‌ها قابل اصلاح و تعویض می‌باشد و نیاز به تخریب یا اصلاح کلی نیست و حتی پس از گذشت عمر مفید آن ( بالای ۵۰ سال ) می‌توان تمامی مصالح مصرف شده را اعم از فلزات زیرسازی ( آهنی یا آلومینیومی ) و از همه مهم‌تر خود سنگ یا سرامیک مصرفی را بازیافت نموده و هر کدام از این مصالح را در مکان‌ها و محل‌های دیگری بسته به نوع کاربری، استفاده نمود و این بدان معنی است که تمامی هزینه‌هایی که برای اجرای این نما صورت می‌گیرد بعد از پایان کار ساختمان، با لحاظ درصد استانداردی از استهلاک مصالح، به کارفرما باز خواهد گشت .

مطلب بزودی قرار خواهد گرفت

همان‌طور که قبلاً بیان شد، کاهش وزن ساختمان رابطه مستقیمی بر کاهش نیروی زلزله بر ساختمان‌ها دارد و در جهت تذکرات و نکات ویژه آیین‌نامه زلزله ایران (۲۸۰۰ ) و دیگر آیین‌نامه‌های زلزله دنیا خواهد بود و طراحی زیرسازی و مصالح هر نما بر اساس اصول طراحی استاندارد و منطبق با شرایط مندرج در آیین‌نامه ۲۸۰۰ ایران و اتصال به سازه اصلی ساختمان می‌باشد، بدان معنی که در هنگام وقوع زلزله، حرکات بخش نما و متعلقات مربوطه به‌صورت جداگانه با تغییر مکان جانبی سازه صورت می‌گیرد و این موضوع مانع ورقه شدن نما و سقوط قطعات آن مشابه نمای دوغابی خواهد شد و لذا باعث کاهش تلفات انسانی و دیگر خسارات ناشی از سقوط نما خواهدشد.

با ایجاد فاصله‌ای که سطح بیرونی نما با بدنه اصلی ساختمان ایجاد می ‌نماید، ضمن آن‌که وجود هوا در این فاصله نقش عایق صوتی وحرارتی را خواهد داشت، می‌توان با محاسبات انجام شده نسبت به محل احداث ساختمان از نظر آب و هوایی مطابق استاندارد‌های مربوطه (مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان ایران) عایق حرارتی و صوتی مناسبی را در نظر گرفت و به‌راحتی نصب نمود و حتی از این فضا می‌توان برای عبور سیستم تأسیسات مکانیکی و برقی نیز استفاده نمود.

نمای سرامیک

با توجه به قیمت بالاي سنگ و باري که سنگ به ساختمان تحمیل می‌کند، در برخی کشورها استفاده از سرامیک به عنوان نماي ساختمان رواج قابل ملاحظه‌اي پیدا کرده است. نماي سرامیک در مقایسه با سنگ، وزن کمتري دارد. نماهاي سرامیکی به دو دسته تقسیم می‌شوند:

الف- نماي سرامیکی مهار شده یا خشک شامل نماي سرامیکی پرسلان و نماي سرامیک تهویه شونده

ب- نماي سرامیکی چسبانده شده
الف: واژه‌ی پرسلان به محدوده‌ی وسیعی از محصولات سرامیک گفته می‌شود که دمای پخت بالایی دارند.
علت پخت پرسلان‌ها در دمای بالا، ایجاد ماهیت زجاجی (شیشه‌ای) و هم‌چنین تخلخل کم در پرسلان است.
نمای سرامیک خشک پرسلانی جزء به روزترین نماهای ساختمانی روز دنیاست که به روش نصب خشک اجرا می‌گردد. سرامیک خشک پرسلانی به عنوان بخش پوشش نمای خشک می‌باشد که مهم‌ترین بخش این نوع نما می‌باشد و می‌بایستی استحکام کافی در مدول منفرد و کمترین جذب آب ممکن را داشته باشد. نمای سرامیک خشک پرسلانی برای کاربری‌های مختلف تجاری، اداری، مسکونی و هم‌چنین بخش‌های داخلی ساختمان، پایانه‌ها و ایستگاه‌های مترو و… معمولا مورد استفاده قرار می‌گیرد.
سرامیک خشک پرسلانی تولید شده مخصوص نما به دو شکل کلی در بازار صنعت ساختمان کشور عرضه می‌گردد، که شامل سرامیک مجوف پرسلانی و سرامیک تو پر پرسلانی که اصطلاحا سرامیک یک سانتی‌متری و یا فول‌بادی نیز گفته می‌شود.

روش نصب با کلیپس و ریل افقی:

در این روش سرامیک خشک پرسلانی مجوف با مقطع مخصوص طراحی شده به صورت شیاردار،  بر روی ریل‌های آلومینیومی افقی قرار می‌گیرند و ریل‌های افقی بر روی زیرسازی آهنی یا آلومینیومی متصل می‌شوند. ضخامت سرامیک‌های مجوف در این سیستم کمتر و در نتیجه وزن تمام شده نما سبک‌تر خواهد بود.

سیستم‌های اجرای نمای سرامیک خشک پرسلانی توپر – یک سانتی متری-فول بادی:

روش نمایان

در این روش تایل‌های سرامیک خشک پرسلانی بوسیله قطعات کلیپس استینل لس استیل، بر روی ریل‌های آلومینیومی زیرسازی در فواصل مشخص شده متصل می‌گردند. رنگ کلیپس‌ها با رنگ سرامیک انتخابی بوسیله رنگ پلی استر با روش الکتروستاتیکی یکسان می‌گردد و در محل اتصال سرامیک به ریل نیز، لاستیک‌های EPDM با کیفیت بالا جهت جلوگیری از لغزش سرامیک‌ها قرار می‌گیرند.
روش نصب نمایان
نمای سرامیک پرسلانی با سیستم کیل

سیستم کیل ( KAIL):

اتصالات سیستم Kail، در حقیقت اتصالات مکانیکی مخفی بدون نیاز به چسب هستند که برای پوشش دادن نما به وسیله انواع مصالح گوناگون به وجود آمده‌اند. این سیستم در صنعت ساختمان، به طور گسترده جهت پوشش نما، دیوار‌های داخلی و خارجی و حتی سطوح بام (در معرض باران) استفاده می‌شود. در این روش مانند روش قبلی کلیپس‌ها و نگهدارنده سرامیک نمایان نخواهند بود، روش و سیستم کیل با استفاده از دستگاه اندرکات انجام می‌شود. در این روش انکرهای مخصوصی در داخل سرامیک تعبیه می‌شوند که جهت ایجاد سوراخ نیاز به دستگاه آندرکات می‌باشد. دستگاه آندرکات ایجاد مقطع پافیلی میکند به نحوی که انکر در داخل سرامیک وارد شده و پره‌های آن در فضای ایجاد شده باز می‌شوند.
نمای سرامیک پرسلانی با سیستم کیل

سیستم شیاری:

در این روش ابتدا بر قسمت پشت سرامیک‌ها توسط دستگاه اتوماتیک شیارزن، شیارهایی تعبیه می‌شود. شیارهای ویژه‌ای در دو جهت معکوس ایجاد می‌شود و سپس کلمپ‌ها به وسیله برجستگی‌هایی که دارند توسط چسب مخصوص داخل این شیارها کاملا محکم می‌شوند. سپس سرامیک‌ها از طریق کلمپ بر روی ریل مستقر شده و به وسیله پیچی که بر روی کلمپ تعبیه شده است در محل خود رگلاژ می‌شوند. ملزومات اجرایی نمای خشک باید به طور کامل اجرا شود و هیچ یک از آیتم‌های مربوط به مصالح و زیر‌سازی از قلم نیفتد، چرا که کوچکترین کوتاهی موجب بزرگ ترین خسارت‌ها خواهد شد.